*COVID-19, İNFLUENZA A/B, RSV, ADENOVİRÜSLER VE DİĞER KORONAVİRÜSLER*
*TANIMLARI, ARALARINDAKİ TEMEL FARKLAR VE HEKİME BAŞVURU GEREKTİREN DURUMLAR*
Bu paylaşım akademik ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi amacı taşımaz. Sağlık sorunlarınızda değerlendirme ve öneri için hekiminize başvurunuz.
*Araştıran, hazırlayan ve derleyen:*
Ecz. Bakır YEĞENOĞLU
👇🏼👇👇🏼👇👇🏼👇
*ÖNEMLİ BİR NOT*
Bu virüslerin yol açtığı hastalıklar; ateş, öksürük, boğaz ağrısı, burun akıntısı ve halsizlik gibi benzer belirtiler gösterebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak hangi virüsün hastalık yaptığını kesin olarak söylemek çoğu zaman mümkün değildir. Gerektiğinde laboratuvar testleriyle tanı konur. Ayrıca, özellikle kış sezonunda aynı kişide birden fazla virüsün eş zamanlı enfeksiyon oluşturabileceği (ko-enfeksiyon / çoklu etken) unutulmamalıdır.
*1- COVID-19 NEDİR?*
COVID-19, SARS-CoV-2 adlı koronavirüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Virüs çoğunlukla enfekte kişinin solunum yoluyla yaydığı parçacıklar aracılığıyla bulaşır. Kuluçka süresi ortalama 2-14 gün arasında değişmekte olup, semptomlar başlamadan önceki 24-48 saat içinde de bulaştırıcılık başlayabilmektedir.
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Ateş, üşüme, boğaz ağrısı, öksürük, burun akıntısı, kas ağrısı ve yorgunluk görülebilir. Bazı kişilerde tat veya koku değişikliği, nefes darlığı ya da sindirim sistemi yakınmaları da olabilir. İleri yaş ve kalp-akciğer hastalıkları gibi ek sağlık sorunları ağır hastalık riskini artırabilir.
*2- İNFLUENZA A/B (GRİP) NEDİR?*
İnfluenza, halk arasında grip olarak bilinen hastalığa yol açan virüslerin adıdır. İnsanlarda mevsimsel salgınların başlıca nedenleri İnfluenza A ve İnfluenza B virüsleridir. Kuluçka süresi oldukça kısa (1-4 gün) olup, şikayetler başlamadan hemen önce virüs saçılımı başlayabilir.
Grip çoğu zaman aniden başlayan ateş, öksürük, boğaz ağrısı, kas-vücut ağrısı ve belirgin halsizlikle seyreder. Ancak bu belirtiler başka solunum yolu enfeksiyonlarında da görülebilir.
İnfluenza A, H1N1 ve H3N2 gibi alt tiplere ayrılır; bilinen grip pandemilerine yol açabilen influenza türüdür. İnfluenza B ise alt tiplere değil, soy hatlarına ayrılır ve çoğunlukla mevsimsel salgınlarda görülür. Hem A hem B ciddi hastalığa yol açabilir.
*3- RSV NEDİR?*
RSV, Respiratuvar Sinsityal Virüsün kısaltmasıdır. Burun, boğaz ve akciğerleri etkileyen yaygın bir solunum yolu virüsüdür. Kuluçka süresi genellikle 4-6 gündür.
Çoğu kişide soğuk algınlığına benzer belirtiler oluşturur. Özellikle bebeklerde bronşiolit ve zatürreye; ileri yaştaki kişilerde ve kalp-akciğer hastalığı bulunanlarda ise ağır solunum yolu hastalığına yol açabilir. RSV, KOAH veya astım gibi mevcut akciğer hastalıklarını da kötüleştirebilir.
*4- ADENOVİRÜS NEDİR?*
Adenovirüsler, solunum yolu enfeksiyonlarının yanı sıra göz ve sindirim sistemi enfeksiyonlarına da neden olabilen bir virüs grubudur.
Nezle benzeri belirtiler, boğaz ağrısı, bronşit veya zatürre yapabilir. Bazı türleri göz iltihabına (konjonktivit) ya da mide-bağırsak yakınmalarına yol açabilir. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde hastalık daha ağır seyredebilir.
*5- KORONAVİRÜS NEDİR?*
Koronavirüs, tek bir hastalığın değil, geniş bir virüs ailesinin adıdır. İnsanlarda soğuk algınlığına yol açan bazı koronavirüsler genellikle hafif hastalık yaparken SARS ve MERS gibi bazı türler ağır hastalığa neden olabilir.
SARS-CoV-2 de bu ailenin bir üyesidir ve COVID-19 hastalığına yol açar. Bu nedenle “koronavirüs” genel bir virüs ailesini, “COVID-19” ise SARS-CoV-2’nin neden olduğu hastalığı ifade eder.
*ARALARINDAKİ TEMEL FARKLAR*
*ETKEN VE HASTALIK ADI:*
COVID-19’un etkeni SARS-CoV-2’dir. İnfluenza A ve B, grip virüsleridir.
RSV ve adenovirüs ise farklı virüs gruplarıdır.
Koronavirüs, SARS-CoV-2’yi de kapsayan geniş ailenin adıdır.
*BELİRTİLER VE KULUÇKA DİNAMİKLERİ:*
Grip çok kısa kuluçka süresiyle ani ateş ve yaygın vücut ağrılarıyla başlayabilir. RSV’de hırıltı ve alt solunum yolu tutulumu; adenovirüste göz veya sindirim sistemi belirtileri de görülebilir.
COVID-19 belirtileri ve kuluçka süreleri değişkenlik gösterebilir. Bunlar genel eğilimlerdir; tek başına tanı koydurmaz.
*RİSK GRUPLARI:*
Bebekler RSV açısından; ileri yaştakiler, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve kronik kalp-akciğer hastalığı olanlar ise bu enfeksiyonların birçoğu açısından daha fazla risk taşıyabilir.
*TANI VE ÇOKLU ETKENLER:*
COVID-19, influenza ve RSV bazı moleküler veya hızlı testlerle araştırılabilir. Aynı örnekte birden fazla virüsü (ko-enfeksiyon durumunu) tespit edebilen çoklu (simpleks/multipleks) testler de mevcuttur. Test seçimini sağlık profesyoneli, kişinin durumuna göre belirler.
*TEDAVİ:*
Tedavi virüse, hastalığın ağırlığına ve kişinin risk durumuna göre değişir. Grip ve COVID-19 için uygun hastalarda virüse yönelik spesifik ilaçlar değerlendirilebilir; erken zamanlama önem taşıyabilir. RSV ve adenovirüs enfeksiyonlarının çoğunda destekleyici bakım uygulanır. İlaç kararı hekim tarafından verilmelidir.
*SONUÇ*
COVID-19, grip, RSV ve adenovirüs farklı virüslerin neden olduğu hastalıklardır; ancak belirtileri birbirine benzeyebilir ve zaman zaman birlikte enfeksiyona yol açabilirler. Bu nedenle özellikle ileri yaştaki veya kronik hastalığı bulunan kişilerde nefes darlığı, göğüste baskı, bilinç bulanıklığı ya da hızla kötüleşme olursa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
*KAYNAKLAR*
• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü: Solunum Yolu Virüsleri Sürveyans Raporu
• T.C. Sağlık Bakanlığı: Grip (İnfluenza) Vakalarına İlişkin Açıklama
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO): COVID-19, mevsimsel influenza ve RSV bilgi sayfaları
• ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC): İnfluenza A/B, insan koronavirüsleri, RSV ve adenovirüs bilgi sayfaları; solunum yolu virüslerinde tanı ve çoklu testler
Sağlıklı günler dileklerimle
Ecz. Bakır YEĞENOĞLU
