Köşe Yazısı

*URFA SEVDALISI MUSTAFA DİŞLİ*

Ecz. Bakır YEGENOĞLU

Ecz. Bakır YEGENOĞLU

Tüm Yazıları Gör
*URFA SEVDALISI MUSTAFA DİŞLİ*

*Şair, hatip, tiyatro ve sinema oyuncusu*

*Araştıran, hazırlayan ve derleyen:*
Ecz. Bakır YEĞENOĞLU

👇👇🏼👇👇🏼👇👇🏼

*Kıymetli dostlarım, değerli okuyucularım;*

Şanlıurfa’nın kültür, sanat ve toplumsal hayatında iz bırakmış isimlerden biri de Mustafa Dişli’dir. Şairliği, oyunculuğu ve güçlü hitabetiyle tanınan Dişli, Urfa’nın eğitim, içme suyu ve tanıtım meselelerini kendi derdi bilen bir memleket sevdalısıydı.

*Hayatı ve eğitimi*

Mustafa Dişli, 1926 yılında Urfa’da dünyaya geldi. Haliliye Belediyesi biyografisinde doğum tarihi 19 Nisan 1926 olarak verilir. Turan İlkokulu’nu bitirdikten sonra Adana Öğretmen Okulu’na gitti; öğrenimini tamamlamadan Urfa’ya dönerek Urfa Lisesi’nde eğitimine devam etti. Ortaokul yıllarında şiire ve sanata ilgi duydu. Urfa’da öğretmenlik yapan şair-yazar Halide Nusret Zorlutuna ile edebiyatçı Mehmet Naci Ecer’den etkilendi.

Öğretmenlik de yapan Dişli, geçimini uzun yıllar terzilikle sağladı. Kadın giysileri diken bir terzi olarak da anılır. Urfa’nın sorunları için verdiği mücadele sırasında, geçim kaynağı olan dikiş makinesini gözden çıkarması onun memleket sevgisini anlatan hatıralardan biridir.

*Urfa’nın sorunları için verdiği mücadele*

Mustafa Dişli, Urfa’ya lise açılması için yürütülen çalışmalarda adı anılan isimlerdendir. Dönemin Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel’in Urfa ziyareti sırasında “Urfa’ya lise istiyoruz” çağrısını duyurmak amacıyla pankartlar hazırlattığı; kahvehanelerdeki fincan ve bardaklara da bu isteği yazdırdığı aktarılır. Urfa’ya lise açılması konusunu şiirleri ve konuşmalarıyla gündeme taşıdığı kaynaklarda belirtilir.

Urfa’nın içme suyu sıkıntısını yetkililere anlatmak için Ankara’ya gittiği de onun hakkında dilden dile aktarılan önemli hatıralardandır. Yerel kaynaklara göre yol parasını karşılamak için terzi dükkânındaki dikiş makinesini satmış, mola sırasında bir şişe suya ilaç katıp yanında taşımıştır. Başbakan’ın karşısına çıktığında şişeyi göstererek Urfalıların çeşme başında, evlerinde ve cenazelerinde yaşadığı susuzluğu “gözyaşları” sözüyle anlatmıştır. Bu konuşmanın ardından Urfa’nın içme suyu projesi için söz aldığı aktarılır. Bu anlatıyı, kaynaklarda yer alan bir hatıra olarak aktarıyoruz.

Dişli, Fırat suyunun Harran’a ulaştırılması ve Urfa’nın diğer meseleleri için de şiirleriyle ve konuşmalarıyla mücadele etti. Kültür ve Turizm Bakanlığı biyografisi, Urfa’ya lise açılması ve Fırat’ın Harran’a akıtılması konularında yazdığı şiirleri ve yaptığı konuşmaları özellikle anıyor.

*Şairliği, yazarlığı ve tiyatro çalışmaları*

Mustafa Dişli’nin şiirleri Dumanlı Dağlar adlı kitapta yayımlandı. Harran Üniversitesi Merkez Kütüphanesi kataloğunda kitabın 1984 tarihli kaydı bulunuyor; ŞURKAV’ın Urfa şairleri derlemesinde de 1984 baskısı ikinci baskı olarak belirtiliyor. İlk baskının tarihi konusunda kaynaklar aynı açıklıkta bilgi vermediği için, burada kesin bir ilk baskı yılı vermiyoruz.

Dişli, senaryo, hikâye, fıkra ve röportajlar da yazdı; Meslek ve Ulus gazetelerinde yazıları yayımlandı. “Yurdum İçin Kore’ye Gidiyorum”, “Asfalt Yolda Şaşırmışam” ve “11 Nisan Urfa’nın Kurtuluşu” adlı oyunları Urfa’da ve başka şehirlerde sahnelendi. Şiirlerinde ve oyunlarında Urfa’nın yaşayışına, yerel söyleyişlerine ve şehrin meselelerine yer verdi.

Aney şiiri hakkında

“Aney” başlığıyla bilinen şiir konusunda bir kaynak ayrımını belirtmek gerekir. Mehmet Atilla Maraş, Rüya Şehir: Urfa Sehrengizi adlı eserinde tanınmış Aney şiirinin kendisine ait olduğunu ve 1968’de yayımlandığını anlatır. Aynı anlatıda, Mustafa Dişli’nin şiirin kendisine değil, bir mühendis hemşerisine ait olduğunu söylediğini; Dişli’nin kendi kitabında ise “Kız Aney” başlıklı hiciv şiirlerinin bulunduğunu aktarır. Bu nedenle farklı metinlerin birbirine karışmaması ve şiirlerin doğru kişiye atfedilmesi önemlidir.

*Sinema oyunculuğu ve gençlere desteği*

Mustafa Dişli tiyatronun yanı sıra sinemada da rol aldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı biyografisinde otuzdan fazla filmde oynadığı belirtilir. Yerel kaynaklarda adı geçen yapımlar arasında Yılmaz Güney’le Hudutların Kanunu, Hüseyin Peyda’yla Mezarımı Taştan Oyun ve Eşref Kolçak’la Erkek Ali bulunur.

Dişli’nin genç sanatçılara destek olduğu, yetenekli bulduğu bazı Urfalı gençlerin sahneye çıkmasına ve sanat çevreleriyle tanışmasına yardımcı olduğu anlatılır. İbrahim Tatlıses’in gençlik yıllarında sahneye çıkarılmasına ön ayak olduğu ve Urfa’daki konser gecelerinde sunuculuk yaptığı da kaynaklarda yer alır.

Şükran Ay’ın Urfa’da verdiği bir gecede yaşandığı anlatılan bir hatıraya göre, sunuculuk yapan Mustafa Dişli sahneye çıkardığı genci “İbrahim” diye anons eder; ardından soyadını sorar. Genç sanatçı “Tatlı” deyince onu “İbrahim Tatlıses” diye takdim eder. Bu, Urfa’da anlatılagelen hatıralardan biridir. İbrahim Tatlıses’in daha sonraki bir açıklamasında sahne soyadını Yılmaz Tatlıses’in verdiğini söylediği de basında yer almıştır. Bu nedenle Dişli’ye atfedilen anıyı, yerel bir anlatı olarak kaydetmek daha ihtiyatlı olacaktır.

*Benim Mustafa Dişli ile ilgili kişisel hatıralarım*

Mustafa Dişli’yi yalnızca Urfa’nın tanınmış sanatçısı ve hatibi olarak değil, gençleri çevresinde toplayan, onlara yol gösteren bir büyüğümüz olarak da hatırlıyorum. Gençlik yıllarımızda bizi toparlayıp bazı film çekimlerine götürür; aramızdan isteyenlerin figüran olarak da olsa filmlerde yer alabilmesi için yardımcı olmaya çalışırdı.

1978-1979 yıllarında, belediyenin karşısındaki Millet Eczanem açıkken kendisi de terzilik yapıyordu. Koltuğunun altında dikeceği birkaç elbiseyle eczaneye uğrar, bizimle oturup sohbet eder, bir çay molası verirdi. Bu sohbetlerde fikirlerini ve tecrübelerini paylaşırdı. Biz de kendisini dikkatle dinler, düşüncelerinden istifade ederdik. Onu benim için özel kılan hatıralardan biri, gençlere gösterdiği yakınlık ve eczanemizde yaptığımız o içten sohbetlerdir.

*Spor ve Şanlıurfaspor’a katkısı*

Mustafa Dişli sporla da yakından ilgilendi. Haliliye Belediyesi biyografisinde Balıklıgöl’de yüzme ve su topu çalışmaları yürüttüğü, sporcuların madalya kazandığı aktarılır. Yerel kaynaklarda Şanlıurfaspor’un kuruluş döneminde görev aldığı; kulübün sarı-yeşil renklerinin ve logosunun belirlenmesine katkı sunduğu da belirtilir.

*Vefatı ve hatırası*

Mustafa Dişli’nin vefat tarihi konusunda kaynaklarda farklılık vardır. Haliliye Belediyesi biyografisi 1 Kasım 1985 tarihini verirken Kültür ve Turizm Bakanlığı biyografisi 1987 yılını bildirir. Bu nedenle kaynaklar arasındaki ayrılığı belirtmek, kesinlik taşımayan bilgiyi tek tarih gibi sunmaktan daha doğru olacaktır.

Mustafa Dişli; şiirleri, tiyatro oyunları, oyunculuğu, güçlü hitabeti ve Urfa için gösterdiği çabayla şehrin kültür hafızasında yer edinmiştir. Benim hatıralarımda ise gençleri yanına alan, onları sanatla buluşturmaya çalışan ve sohbetlerinden istifade ettiğimiz kıymetli bir büyüğümüz olarak yaşamaktadır.

Mustafa Dişli’yi tanımış, onunla çalışmış, sohbet etmiş veya aile büyüklerinden kendisiyle ilgili hatıralar dinlemiş dostlarımız varsa, bu anılarını bizlerle paylaşmalarını rica ediyorum. Birbirini tamamlayan tanıklıklarla onun hayatını daha geniş biçimde anlatabilir, Urfa’nın bu kıymetli değerini gelecek kuşaklara daha zengin bir hatıra olarak bırakabiliriz. Her türlü katkı ve düzeltmeye gönlümüz açıktır.

Allah rahmet eylesin, mekânı cennet olsun.

*Kaynaklar:*

▪︎ T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Uygarlığın Doğduğu Şehir: Şanlıurfa – İlkçağdan Günümüze Urfa’da Sanat ve Edebiyat, “Mustafa Dişli” maddesi.

▪︎ Abuzer Akbıyık, Bir Urfa Aşığı: Mustafa Dişli, Sembol Ofset, 2009.

▪︎ ŞURKAV, Cumhuriyet Dönemi Urfa Şairleri, “Mustafa Dişli” maddesi.

▪︎ Haliliye Belediyesi, “Mustafa Dişli’yi Tanıyalım.”

▪︎ Mehmet Atilla Maraş, Rüya Şehir: Urfa Sehrengizi, “Aney” şiiri ve Mustafa Dişli’ye ilişkin anlatı.

▪︎ Cihat Kürkçüoğlu, “Mustafa Dişli”, Urfa Hizmet.

▪︎ Ecz. Bakır Yeğenoğlu’nun Mustafa Dişli ile ilgili şahsi hatıraları ve 1978–1979 yıllarına dayanan kişisel tanıklığı.